.آنلاییشلارین یئر دَییشمهلریهمت شهبازی."م.میشوولو"نون (دکتر زهتابینین) «قوی اولسون اون» (1372، ائلدار نشریاتی) کیتابیندا «حاجی صمدخانین مؤهورو» تاریخی حکایهسی، مشروطه و آذربایجان ملتی ایله قاتی دوشمنچیلیک ائدن صمدخان شجاعالدوله ایله آذربایجان شاعیری «حکیم لعلی» آراسیندا اولان ائپیزودیک بیر سوژئت خطیدیر. صمدخان، مشروطه مجاهیدلرینین اعدام حکملرینی وئرن روس نؤکرچیلیینی ائدن آذربایجان والیلیینی داشییان بیر جلاددیر. او اعدام حکملرینی امضالایارکن وردوغو امضالار بیر-بیرینه اوخشامادیغی اوچون روس امپراتورونون بونا آجیغی توتماسینی سانیر. بونا گؤره آدی، آذربایجان والیلییی، قافقاز قوبئرناتورو، بیر ده قرآن آیهلرینی اؤزونده عکس ائتدیرن بیر مؤهور قازان آختارارکن حکیم لعلینی تانیتدیریرلار. او، آداملارینی لعلینین مطبینه یوللاییر. اونلار مطبه هجوم ائدیرلر. مطبده خستهلر قورخویا دوشور. قورخدوقلاری آندا بئله ایفادهلر دیللرینه گتیریرلر: -آقا بیزیم گوناهیمیز یوخدور، بیز مستبدوخ-بیزیم عایلهمیزده هئچ مشروطهخواه یوخدور.-آقا بیز اوروس تبعهسییوخ (ص15)صمدخان او قدر ظلم و مشروطهچیلری اعدام ائدیر کی بوتون او دؤور انسانلاری مشروطهنین یوخ، استبدادین خئییرلی اولماسی اینانجینا گلیرلر. ایکی مثبت-منفی آنلاییش بیر-بیرلری ایله یئرلرینی دَییشیرلر. انسانلار مستبد اولماغی، اؤزلرینه جانگارانتیسی کیمی استفاده ائدیرلر. استبداد بیر مثبت آنلاییش کیمی اؤزونو گؤستریر. بئلهلیکله تاریخ بویو زور، گوج، اقتدار هر بیر آنلاییشی اؤز خئیرینه چئویریب تاماملادیغینی باجارمیشدیر. **وورغولانماسی گرهکیر کی بو اثرده گئدن حکایهلرین تئکنیکی قصورلارینا گؤره اونلاری حکایه حساب ائتمک اولماز. یازیچی اؤزو ده بونلاری خا

.زامان-مکان کسیشمهسی (هلیا بشیرزاده / «هئچ اوزو یوخدو») یازان: همت شهبازی.هلیا بشیرزادهنین «هئچ اوزو یوخدو» (بوتانشر، 1398) حکایه توپلوسوندا «گؤزومو یوموب آچیرام» (ص6) حکایهسینین اوسلوبو داها چوخ ماراغیمی چکدی. بو حکایه، شعور آخینی بیر اوسلوبدا یازیلیبدیر. کیچیک حکایهده اوچ فرقلی زاماندا، اوچ فرقلی مکانی بیر-بیرینه دویونلهین یازیچی، دویونلرین حالقالاندیغی آنلاری دا باجاریقلا یئرینه یئتیریر. ایلک ائپیزودلا سون ائپیزود کند محیطینده کئچیر. تحکیهچی آنا، ایلک ائپیزوددا یعنی کند محیطینده بیر کندلی قیزدیر. او آتاسینین میندییی آتین ترکینه مینهرک تانینماز بیر یئره گئدهرک تومان-کؤینکلی بیر گلینله تانیش اولور. سون ائپیزودا گؤره بو گلین، همان تحکیهچینین آناسیدیر. آتاسینین آتی ایله آرخین قیراغینا چاتان تحکیهچی قیز، آتین سسی ایله سونرا اؤزونون قیزی اولان سارانین سسی واسیطهسی ایله حکایهنین مکان و زامانینی دا دَییشیر. آتاسینین ترکینده گئدن قیز، ایندی بیر آنا اولاراق خستهخانادا اؤز قیزینین سسی ایله اویانیر. خستهخانا پردهسینه لاکلی دیرناقلارینی اوزادان اؤز قیزینین دیرناقلاری واسیطهسی ایله حکایهنین مکانی دا، خستهخانادان ائوه چئوریلیر. حکایهنین سوژئتی بو دفعه ائوه آخیر. بئلهلیکله ائپیزودلار کیچیک بیر ایفاده و یا حرکت و دانیشیقلا، اولدوغو سوژئت خطیندن قوپاراق باشقا بیر سوژئت خطینه آخیر. بو، سانکی تحکیهچینین بیر آن گؤزونو یوموب آچیلماسی ایله اولایلاشیر. سونراکی زامان-مکان کسیشمهلری ده یوخاریدا دئدییم تئکنیکلرله بیر-بیرینه حالقالانیرلار. بو حکایهده تئکنیک و بدیعی اوسلوب، اوستالیقلا یئرینه یئتیریلمهسینه باخمایاراق، ندنسه سونراکی حکایهلرده داها بو تئکنیک باجار

.. همت شهبازی 3-7-1402 25-09-2023.۲۰.جی عصرین اوّللرینده علیبی حسینزاده و احمدبی آغااوغلو «فیوضات» (باخ: سهویتو خوسکی،۱۳۸۱: ۷۲) درگیسینده بوتون تورک دونیاسیندا اورتاق بیر دیلین اولماسینین طرفداری کیمی چیخیش ائدیردیلر. اونلارین نظرینده بو اورتاق دیل، اصلاحاتلار ائتمک شرطی ایله «عثمانلی تورکجهسی» اولمالی ایدی. آذربایجاندان کناردا اولان باشقا تورک ملتلرینین بعضی آیدینلاری او جوملهدن اسماعیل قاسپیرالی دا بو دوشونجهنین بانیسی اولاراق اونو تام اولاراق دستکلهییردی. بیز بورادا «عثمانلی تورکجه»سینین نه قدر آنلاشیلماز و تورکجهیه عاید بیر دیل اولماسی اوزرینده دایانماق ایستهمیریک. بو دیل، او قدر آنلاشیلماز ایدی کی بو دؤوره عاید اولان عثمانلی شاعیری «توفیق فیکرت» شعرینین دیلی حاقدا مشهور تورک تنقیدچیسی نورالله آتاچ دئییردی: «او [توفیق فیکرت]، اولمایان بیر دیلده یازیر» (آتاچ، ۲۰۱۱) بو، حقیقتا ده بئله ایدی. بو فیکری، تکجه توفیق فیکرت حاقدا یوخ، عثمانلی دؤور، عینی حالدا آذربایجان دیوان شعری حاقدا دا دئمک اولار. آذربایجان تورکجهسی اؤز حقیقی وارلیغینی: یا شیفاهی و آشیق ادبیاتیندا، یا دا آخوندزادهدن سونرا گؤسترمهیه باشلادی.۱۹۰۶-۷ ده فیوضات درگیسینده یازان تورک یازارلاری او جوملهدن علیبی حسینزاده بوتون بونلاری گؤرهرک آذربایجان تورکجهسینی کند (چوبان) دیلی سانیردی. (باخ: سهویتو خوسکی،۱۳۸۱: ۷۲ ). بو دوشونجهده آشیریلیق اولسا دا، حقیقت ده وار ایدی. علیبی حسینزاده اوخوموش و ساوادلی آذربایجانلی بیر آیدین ایدی. او فرانسیز دیلی واسیطهسی ایله گونون ان یئنی گلیشمهلری ایله تانیش اولوردو. «فیوضات»چیلار یازارلاریندان اولان احمد کمال دا واختی ایله بو درگیده یئرلی دیلی، علم، فلس